Rabi Season Crop 2025 शेतकरी बंधुनो, रब्बी हंगाम अगदी उंबरठयावर येऊन पोहचला आहे. त्या दृष्टीने कोणती पिके घ्यावीत? त्यासाठी जमीन कशी असावी? पेरणीचे केव्हा? कशाप्रकारे? किती अंतरावर करावी? पेरणीकरिता बियाणे किती आणि कोणते वापरावे? कशाप्रकारे? किती अंतरावर करावी? पेरणीकरिता बियाणे किती आणि कोणते वापरावे? बीजप्रक्रिया कशी करावी? या पिकांचे खत व्यवस्थापन कसे करावे? आंतरमशागत केव्हा कशा प्रकारे करावी? पाणी व्यवस्थापन/ पाण्याचे नियोजन कसे करावे? असे एक ना अनेक प्रश्नाविषयी आज आपण जाणून घेणार आहोत,
Rabi Season Crop 2025 कृषी दर्शनाच्या फोन इन लाइव्ह या कार्यक्रमाच्या माध्यमातून.. शेतकरी बंधुनो आपल्या राज्यात प्रामुख्याने रब्बी हंगामात हरभरा, गहू, कांदा, ज्वारी आणि सूर्यफूल या पिकांची मोठ्या प्रमाणात लागवड /पेरणी होते. सर्वसाधारणपणे सप्टेंबर ते फेब्रुवारी हा रब्बी हंगामाचा कालावधी समजला जातो. त्या अनुषंगाने या महत्वाच्या पिकांविषयी राज्यातील रब्बी हंगामातील प्रमुख पिकांची उत्पादकता फारच कमी आहे. याची प्रमुख कारणे कोणती?
उत्तर भारतातून पुन्हा थंड वाऱ्याला सुरुवात, राज्याच्या ह्या भागात पुन्हा थंडीचा कडाका वाढणार!!
- बहुतेक रब्बी पिकांची लागवड कोरडवाहू क्षेत्रात केली जाते.
- वेळेवर पेरणी न करणे.
- सुधारित वाणांचा वापर न करणे.
- पीक अवस्थेनुसार पाण्याचे नियोजन न करणे.
- पीक संरक्षणाचा अभाव.
- मशागत तंत्राचा अभाव.
- पिकांची फेरपालट न करणे.
- सेंद्रिय आणि जैविक खत वापराचा अभाव.
- रासायनिक खतांचा कार्यक्षम वापर न करणे.
- नियोजनाचा अभाव.
Rabi Season Crop 2025 या विविध कारणांमुळे जवळजवळ 40 ते 80 टक्के उत्पादनात घट झालेली दिसून येते.
हरभरा: Rabi Season Crop 2025
- हरभरा पिकासाठी मध्यम ते भारी काळी कसदार व चांगल्या निचऱ्याची जमीन निवडावी.
- हलकी अथवा भरड, पाणथळ, चोपण किंवा क्षारयुक्त जमीन हरभरा लागवडीसाठी वापरू नये.
- कोरडवाहू हरभऱ्याची पेरणी 25 सप्टेंबर ते 10 ऑक्टोबर पर्यंत करावी.
- बागायती हरभऱ्याची पेरणी 20 ऑक्टोबर ते 10 नोव्हेंबर पर्यंत करावी.
- उशिरात 15 डिसेंबर पर्यंत पेरणी करावी.
- देशी वाणाच्या पेरणीसाठी 30*10 सेंमी तर काबुली वाणासाठी 45*10 सेंमी अंतरावर पेरणी करावी.
- बियाणाच्या आकारमानानुसार जातीपरत्वे 70 ते 100 किलो आणि काबुली वाणासाठी 125 किलो बियाणे वापरावे.
- पेरणी दोन चाड्याच्या पाभरणीने करावी.
वाण: Rabi Season Crop 2025
देशी हरभरा विजय, विशाल, दिग्विजय आणि फुले विक्रम हे वाण जिरायत- बागायत तसेच उशिरा पेरणीसाठी योग्य काबुली वाणांसाठी विराट, कृपा, पीकेव्ही-2, पीकेव्ही-4 या वाणाची पेरणी कारवी. बियाणाच्या आकारमानानुसार जातीपरत्वे 70 ते 100 किलो आणि काबुली वाणांसाठी 125 किलो बियाणे वापरावे.
बीजप्रक्रिया:
पेरणीपूर्वी प्रतिकिलो बियाण्यास 5 ग्रॅम ट्रायकोडर्मा किंवा 2 ग्रॅम कार्बेन्डाझमची बीजप्रक्रिया करावी त्यानंतर 1 किलो बियाण्यास 25 ग्रॅम 25 ग्रॅम पीएसबी (स्फुरद विरघळणारे जिवाणू) या जैविक खतांची बीजप्रक्रिया करावी. जिवाणू संवर्धनाची बीजप्रक्रिया करताना गुळाच्या थंड द्रावणाचा (100 ग्रॅम गूळ/लिटर पाणी) आवश्यक त्या प्रमाणात वापर करावा. बियाणे सावलीत सुकवावे आणि पेरणी करावी.
खत व्यवस्थापन:
खरिपात जमिनीस शेणखत दिले नसल्यास हेक्टरी 5 टन शेणखत पेरणीपूर्वी द्यावे.
हरभऱ्याच्या पिकास पेरणी करताना 25 किलो नत्र, 50 किलो स्फुरद, व 30 किलो पालाश प्रती हेक्टरी द्यावे. किंवा
हेक्टरी 125 किलो डीएपी आणि 50 किलो म्युरेट ऑफ पोटॅश पेरणीच्या वेळी बियाणालगत पडेल या पद्धतीने दुचाडी पाभरणीने पेरून घ्यावे. खत विस्कटून देऊ नये.
पीक फुलोरात असताना आणि घाटे भरण्याच्या अवस्थेत असताना किंवा या अवस्थेत पाण्याचा ताण पडल्यास 2 टक्के युरिया किंवा 2 टक्के डीएपी फवारणी करावी.
पेरणीनंतर 30 व 45 दिवसांनी 1% पोटॅशियम नायट्रेट व 2 टक्के डीएपी ची स्वतंत्ररित्या फवारणी करावी.
गहू: Rabi Season Crop 2025
गव्हासाठी पाण्याचा चांगला निचरा होणारी, भारी व खोल जमीन निवडावी. मध्यम जमिनीत भरकते व रासायनिक खतांचा वापर केल्यास उत्पादन चांगले घेता येईल. शक्यतो हलक्या जमिनीत गहू घेण्याचे टाळावे. गव्हाच्या योग्य उत्पादनासाठी जमीन भुसभुशीत असणे जरुरीचे कारणाच्या जमिनीमध्ये गव्हाच्या मुळांची वाढ, विस्तार व कार्यक्षमता वाढून जमिनीतील अन्नद्रव्यांचे, पाण्याचे व्यवस्थित शोषण होते.
पेरणी: Rabi Season Crop 2025
जिरायत गव्हाची पेरणी ऑक्टोबरच्या दुसऱ्या पंधरवड्यात करावी. जिरायत गव्हाच्या पेरणीसाठी हेक्टरी 75 ते 100 किलो बियाणे वापरावे. जिरायत पेरणीसाठी 20 से.मी अंतर ठेवावे.
बागायती गव्हाची (वेळेवर) पेरणी नोव्हेंबरच्या पहिल्या पंधरवड्यात करावी. बागायत गव्हाच्या वेळेवर पेरणीसाठी 100 ते 125 किलो बियाणे वापरावे बागायत वेळेवर पेरणीसाठी 20 सेमी अंतर ठेवावे.
बागायत गव्हाची उशिरा पेरणी 15 नोव्हेंबर ते 15 डिसेंबर पर्यंत करावी. उशिरा पेरणीसाठी 18 सेमी अंतरावर पेरणी करावी. उशिरा पेरणीसाठी 125 ते 150 किलो बियाणे वापरावे.
बीजप्रक्रिया:
पेरणी पूर्वी बियाण्यास थायरम (75% WS) 3 ग्रॅम प्रति किलो बियाणे याप्रमाणे बीजप्रक्रिया करावी. त्यानंतर 1 किलो बियाण्यास 25 ग्रॅम ऍझोटोबॅक्टर व 25 ग्रॅम पीएसबी (स्फुरद विरघळवणारे जिवाणू) यांची बीजप्रक्रिया करावी. जिवाणू संवर्धनाची करताना गुळाच्या थंड द्रावणाचा (100 ग्रॅम गूळ/लिटर पाणी) आवश्यक त्या प्रमाणात वापर करावा. बीजप्रक्रिया केल्यानंतर बियाणे पेरणीपूर्वी काही वेळ सावलीत वाळवावे.
वाण: Rabi Season Crop 2025
पाण्याची उपलब्धता कमी असल्यास NIW-1415 नेत्रावती HD-2987 पुसा बहार या वाणांची निवड करावी.
बागायती वेळेवर पेरणीकरिता NIW-301(त्रंबक), NIW-917 (तपोवन), एमएसीएस 6222, NIDW-295 (गोदावरी), NIW-1994 (फुले समाधान) हे वाण वापरावेत.
बागायती वेळेवर व उशिरा पेरणीसाठी फुले समाधान हा वाण वापरावा.
उशिरा पेरणीसाठी NIDW-34 (निफाड 34), KW 4627, NIW-1994 (फुले समाधान) हा वाण वापरावा.
पेरणीच्या वेळेनुसार सुधारित वाणांचा वापर केल्यास निश्चित उत्पादनात वाढ होईल.
खत व्यवस्थापन:
बागायती गव्हाच्या पिकासाठी हेक्टरी 10 टन चांगले कुजलेले शेणखत किंवा कंपोस्ट खत द्यावे.
बागायत गव्हाच्या वेळेवर पेरणीसाठी 120 किलो नत्र, 60 किलो स्फुरद व 40 किलो पालाश द्यावे. निम्मे नत्र व संपूर्ण स्फुरद आणि पालाश पेरणीच्या वेळेस व उरलेले निम्मे नत्र पेरणीनंतर तीन आठवड्यांनी खुरपणी झाल्यावर पहिल्या पाण्याच्या वेळी द्यावे.
उशिरा पेरणीसाठी 90 किलो नत्र, 60 किलो स्फुरद व 40 किलो पालाश द्यावे. निम्मे नत्र संपूर्ण स्फुरद आणि पालाश पेरणीच्या वेळेस व उरलेले निम्मे नत्र पेरणीनंतर तीन आठवड्यांनी खुरपणी झाल्यावर पहिल्या पाण्याच्या वेळी द्यावी.
जमिनीमध्ये लोहाची अथवा झिंक ची कमतरता असल्यास 20 किलो फेरस सल्फेट/ झिंक सल्फेट ची मात्रा शेणखतातून द्यावी. (100 किलो खातात 15 दिवस मुरवून)
गव्हाचे अधिक उत्पादन मिळवण्यासाठी शिफारशीत अन्नद्रव्याची मात्रा देऊन 2% 19:19:19 नत्र: स्फुरद: पालाश या विद्राव्य खतांची किंवा 2% डीएपी या खताची पेरणीनंतर 55 आणि 70 दिवसानंतर फवारणी करावी.
विद्राव्य खत फवारणीसाठी 2% द्रावणाकरिता 200 ग्रॅम 19:19:19 किंवा डीएपी खते 10 लिटर पाण्यात मिसळून फवारावे.
तणनाशकाच्या फवारणीसाठी फ्लॅटफॅन किंवा फ्लडजेट नोझल वापरावे. तसेच फवारणीसाठी साधा नॅपसॅक पंप वापरावा. पॉवर स्प्रे वापरू नये.
कांदा: Rabi Season Crop 2025
लागवडीची वेळ 15 नोव्हेंबर ते 15 डिसेंबर उशिरात उशिरा (उन्हाळी कांदा)-डिसेंबर अखेरपर्यंत 15 जानेवारी पर्यंत
लागवडीचे अंतर-15*10 से.मी. (सपाट वाफे/ सरी वरंबा रुंद सरी वरंबा)
हेक्टरी बियाण्याचे प्रमाण 8 ते 10 किलो.
10 लिटर पाण्यात 20 मिली कार्बोसल्फान व 10 ग्रॅम कार्बेन्डाझिम मिसळून त्यात रोपांची मुळे दीड ते दोन तास बुडवून ठेवावी. त्यानंतर ऍझोस्पिरिलमच्या द्रावणात बुडवून लागवड करावी.
वाण: Rabi Season Crop 2025
N-2 4 1, भीमा किरण, भीमा श्वेता, ऍग्रिफाउंड लाईट रेड, अर्का निकेतन, फुले सफेद, पुसा रेड.
कांदा अंतर मशागत: 15 ते 20 दिवसाच्या अंतराने नियमित खुरपणी करणे. लागवडीपासून 1 महिन्याने खताच्या मात्रा द्याव्यात. कांद्याच्या अधिक उत्पादन व तण नियंत्रणासाठी ऑक्सिफ्लोरोफिन 23.5% EC 0.088 क्रियाशील घटक 7.5 ml व Quzolfof ethyl 5% 0.02 क्रियाशील घटक 10 ml या तण नाशकाची 10 लिटर पाण्यात लागवडीनंतर 25 दिवसांनी फवारणी करून 45 दिवसांनी एक खुरपणी करावी.
खत व्यवस्थापन:
लागवडी पूर्वी 15 दिवस आधी 25 ते 30 टन शेणखत प्रति हेक्टरी द्यावे.
गंधक-45 किलो प्रति हेक्टरी 15 दिवस आधी शेणखतासोबत द्यावे.
लागवडीच्या वेळी 50 किलो नत्र, 50 किलो स्फुरद व 50 किलो पालाश द्यावे. उर्वरित 50 किलो नत्र 2 सामान हफ्त्यात विभागून 30 व 45 दिवसांनी द्यावे.
सूर्यफूल: Rabi Season Crop 2025
- पाण्याचा चांगला निचरा होणारी, मध्यम ते भारी, आम्लयुक्त अमी पाणथळ जमिनीत लागवड करू नये.
- रब्बी पेरणी ऑक्टोबर पहिला पंधरवडा ते नोव्हेंबर पहिला पंधरवडा
- पेरणी अंतर मध्यम ते खोल जमिनीत 45*30 सेमी. भारी जमिनीत 60*30 से.मी.
- तसेच संकरित वाण आणि जास्त कालावधीच्या वाणाची लागवड -60*30 से.मी.
- पेरणी 2 चाड्याच्या पभरणीने करावी म्हणजे बी आणि खत एकाच वेळी पेरता येते
- बियाणे 5 सेमी पेक्षा जास्त खोल पेरू नये
- बागायती पिकांची लागवड सरी वरंबावर टोकण पद्धतीने करावी.
- पेरणीसाठी सुधारित वाणाचे 8 ते 10 किलो/ हेक्टरी आणि संकरित वाणाचे 5 ते 6 किलो/ हेक्टरी.
बीजप्रक्रिया:
मर रोगाच्या प्रतिबंधासाठी 2 ते 2.5 ग्रॅम किंवा ब्रासीकॉल प्रति किलो बियाण्यास चोळावे.
केवडा रोग टाळण्यासाठी 6 ग्रॅम ऍप्रान 35 एच डी किलो बियाण्यास चोळावे.
तसेच विषाणूजन्य रोगाच्या प्रतिबंधासाठी इमिडाक्लोप्रिड 70 डब्ल्यू ए गाऊचा 5 ग्रॅम प्रति किलो बियाण्यास चोळावे.
त्यानंतर 25 ग्रॅम ऍझोटोबॅक्टर 25 ग्रॅम प्रति किलो बियाण्यास चोळावे.
रासायनिक खते:
कोरडवाहू– 2.5 टन शेणखत प्रती हेक्टरी, 50:25:25 नत्र: स्फुरद: पालाश प्रति हेक्टरी
बागायती– 60:60:60 नत्र: स्फुरद: पालास प्रति हेक्टरी, यापैकी नत्राचे अर्धी मात्रा 25-30 दिवसांनी, खुरपणीनंतर गंधकाची कमतरता असलेल्या जमिनीसाठी प्रति हेक्टरी 20 किलो गंधक पेरणीच्या वेळी शेणखतातून द्यावे.
| इतर माहितीसाठी | येथे क्लिक करा |